Motivational speech voor de onderwijsvernieuwer.

Motivational speech voor de onderwijsvernieuwer.

Liefste onderwijsvernieuwer

Ik hoorde dat jij laatst zag dat de kwaliteit van het onderwijs niet toereikend is voor het publiek dat vandaag voor je zit en dat je besliste te vernieuwen. Daar doe ik mijn petje voor af. Ik ga ervan uit dat je je informeerde over wat werkt. Maar tussen de wetenschap en de praktijk gaapt een ravijntje en niet iedereen durft de sprong te wagen.

Ik weet niet hoe het met jou zit, maar ik ben vandaag een beetje moe. Ik had er niet bij stilgestaan hoe vermoeiend de rol van de vernieuwer is. Voel jij dat ook? Hoe die tegenwind het soms lastig maakt om jezelf staande te houden? Deze blog is geen pleidooi voor of tegen een bepaalde methode. Dit is een hart onder de riem voor alle innovatieve zielen out there.

“Ge moet niet veranderen om te veranderen.” Een dooddoener waarmee alle vernieuwing wordt afgeremd. Ik begrijp die zin niet goed. Hoogst uitzonderlijk besliste iemand zijn tere schouders onder een loodzwaar en nieuw project te zetten – gewoon, om te veranderen. Niet vaak had iemand zin om het gezicht van een beweging te worden en het risico te lopen zwaar gezichtsverlies te lijden bij de minste mislukking – gewoon, om te veranderen. Nooit nam een leerkracht zijn agenda en schrapte manueel alle vrije momenten voor het komende jaar – gewoon, om te veranderen.

Jij wilde vernieuwen, omdat je zag dat het moest. Je besliste de last te dragen, het werk te leveren en de sprong te wagen. En daarmee werd je die hoge boom en krijg je veel wind.

Weet dat wat je doet moed vergt. De toekomst van kinderen en jongeren ligt in je handen. Je wist op voorhand niet of de vernieuwing ging slagen, maar je sprong. Maar ook al weet iedereen dat geen enkele onderwijsmethode foutloos is, deze methode mag niet falen. Elk werkpunt wordt met een vergrootglas bekeken en bediscussieerd. Elke kink in de kabel is een reden om alles af te schaffen.

Da’s een zware dobber. Jij ziet als eerste wat misloopt. Maar net wanneer je je door die teleurstelling heen probeert staande te houden, net dan blaast de tegenwind het hardst. Kijk, wanneer in het ‘klassieke onderwijs’ leerlingen afhaken, dan steken we dat op hen. Ze passen er niet in, ze kunnen het niet aan. Wanneer in jouw klas een leerling lijkt uit te vallen, steken we dat op de innovatie.

Dus, vernieuwer, zorg goed voor jezelf. Het klopt inderdaad dat bomen die lichtjes meebuigen met de wind minder snel breken. Empathisch luisteren naar kritiek is een belangrijke tool in elke verandering. Maar daar gaat het nu even niet over. Want wie zorgt er voor jou nadat jij hebt gebogen om niet te breken? Kom dus thuis en schenk jezelf een goed glas wijn in (of wat voor jou gelijkstaat aan zelfverwennerij) en lees de volgende zin heel goed:

Jij bent de onderwijsvernieuwer, jij zag het probleem, jij zag een oplossing, jij schraapte je moed bijeen en je sprong. Jij zal dat opnieuw doen, als dat nodig is. Jij, niet de tegenwind.

Smakelijk Leren

Een vriend schreef me ooit: “Hoge bomen vangen veel wind, maar ook veel bewondering.” Dat is een van de schoonste dingen dat ik ooit hoorde, maar dat valt niet onder te brengen in een mooi geschreven citaat. Dus hou ik het hierbij

* In deze blog maak ik het onbestaande onderscheid tussen klassiek en innovatief onderwijs. Onterecht, maar we begrijpen elkaar in stereotypen, nee? Ik gebruik onderwijsinnovatie in volgende betekenis: ‘Doelgericht aanbrengen van verbeteringen in het onderwijs, met als doel de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren.’ (Buijsert, R.)

P.S. Neem deel aan de Intervisie voor Onderwijsvernieuwers. Hier vind je meer informatie.

MIJN GEDACHT. Komen leren!

Mijn collega co-teachers en ik hebben een drukke maand achter de kiezen. Nogal vaak vragen leerkrachten van andere scholen ons of ze een bezoekje mogen brengen aan onze FLEX-klas. We bundelen die in openklasdagen, waarop we uitleggen wat onze visie is en hoe we te werk zijn gegaan. Daarna brengen we een bezoekje aan de klas en geven onze ketten rondleidingen. Dat vraagt voor ons wel wat werk, maar we worden daar zelf sterker van.

Kijk, wij vinden niet van onszelf dat wij het warm water hebben uitgevonden en nu perfect onderwijs aanbieden. Maar we zijn wel trots op de weg die we al afgelegd hebben. Wanneer we de Talentoolbox van Luk Dewulf gebruiken in ons team, kom ik er steeds op uit dat ik een zichtbare presteerder ben. Ik hou ervan dat mijn daden gezien en erkend worden. In onze bescheiden, Vlaamse samenleving – meer nog, in het beroep van de leerkracht, die de leerling doet shinen en zelf in de schaduw blijft – staat zoiets niet zo positief aangeschreven. Toch zou ik leerkrachten en scholen willen aanmoedigen meer zichtbaar te presteren. Ga op zoek naar waar jouw school in uitblinkt en smeer daar nog wat extra schoensmeer op. Of je nu een groene speelplaats hebt gebouwd te midden van grijze gebouwen, muren tussen klassen hebt gesloopt of gewoon een ontzettend warm nest bent voor je leerlingen, elke school blinkt ergens in uit.

Nodig dan ouders, leerkrachten van andere scholen, gespecialiseerde media of onderwijs-specialisten uit op een openklasdag. Dit zijn de vijf voordelen die wij eruit halen:

  1. Stoefen over een project waar je trots op bent doet deugd.
  2. Je team wordt aangezet haar visie nog eens concreet en expliciet te verwoorden. Je kan nooit genoeg herhalen waarom je iets doet.
  3. Jezelf kwetsbaar opstellen en toegeven dat het proces best pittig was, maakt je toegankelijk. Het maakt de gesprekken echt.
  4. Je leerlingen horen uitleggen hoe zij werken, doet je blinken van trots. Je onderwijsvisie zit niet alleen in je hoofd, maar in de dagelijkse werkelijkheid. Jouw leerlingen zijn toch echt krakken!
  5. Je krijgt waardevolle feedback van boeiende mensen. Ze stellen je vragen die je jezelf nog niet had gesteld. Je leert op een niveau waar geen nascholing je ooit gebracht heeft.

Drie jaar geleden ontvingen de co-teachers van Coovi een team van T.A. Halle. Vorige week organiseerde Dagelijks Leren een intervisie in Halle. Mijn mond viel open. Die school heeft zoveel verwezenlijkt op zo’n korte tijd! Ik was iets te vroeg en moest even in de leraarskamer wachten. De directeur en het schoolteam waren nog even een schoolbezoek van een ander leerkrachtenteam aan het afwerken.

En zo leren we dagelijks. Niet alleen van experten, maar van onszelf en van elkaar.

Smakelijk leren!

Processed with VSCO with preset

P.S.: mijn brein slaat op hol wanneer ik te veel inspiratie krijg. Ik wil graag, naar analogie van de Klasse-reeks ‘Komen Leren’ een onderwijstoer organiseren. Per regio zouden we een tiental scholen selecteren die maandelijks bij elkaar komen leren. Ik ondersteun de scholen om een openklasdag te organiseren en modereer de leergesprekken achteraf.

Wat vind je van dit plan? Laat het even weten in de comments hieronder. Ben je nu al verkocht en wil je je school inschrijven, stuur me een berichtje op lisa@dagelijksleren.be en misschien komen we volgend schooljaar wel bij jou leren.

MIJN GEDACHT. 36 seconden.

Van de grond tot aan de dertiende verdieping doet de lift in de Coovi-toren er exact 36 seconden over. Ik hoor mijn collega's er geregeld over klagen: liften doen wel vaker niet wat je van hen verlangt, zeker niet tijdens spitsuren. V. en ik zagen er een kans in om met onze leerlingen te oefenen op de elevator pitch. En die 36 seconden leerden me veel.

Een pitch is een ultra-korte presentatie van jezelf. Het idee is even simpel, als boeiend. Wat als de baas van je droombedrijf, een potentiële nieuwe klant of een meer alledaagse held bij jou in de lift stapt, dan heb je x aantal verdiepen om jezelf voor te stellen op zo'n manier dat je liftgenoot geprikkeld is om meer te weten.

Pitchen is echt niet eenvoudig. Je moet er de kunst van het schrappen voor onder de knie krijgen. Ik nam onlangs deel aan een evenement waar verschillende ondernemers elk een minuut kregen om hun idee te pitchen. De eerste pitch duurde 20 minuten en rond 23u waren we nog niet halfweg. Woensdag breng ik mijn verhaal nogmaals op de Mystery on Stage. Ik bereid me daar vandaag op voor door mijn blad vol te schrijven en daarna alle overbodigheden weer te schrappen.

Kijk. Volwassenen horen zichzelf graag praten. Volwassenen die een platform krijgen om over zichzelf te babbelen, perk je best in.

De elevator pitch is ook een krachtige spreekoefening om met je leerlingen uit te voeren. Schrappen kan je niet vroeg genoeg leren en een boodschap beklijvend overbrengen is geen nutteloze vaardigheid in deze maatschappij. Tijdens de taaldag van onze school kropen we dan ook met een achttal pubers in die lift, om iedereen gedurende 36 seconden een platform te geven. Groot was onze verbazing dat het rond verdieping acht al stil werd.

Het is toch bijzonder frappant dat de gasten die tijdens de les geen minuut kunnen zwijgen, geen 36 seconden kunnen volpraten wanneer ze over zichzelf moeten spreken. Het brak mijn hart hoeveel jongeren het tijdens de voorbereiding al lastig hadden met de vraag: 'Waar ben je goed in?'.

Niks, mevrouw.

Wanneer ergens in hun opvoeding leerden ze dat? Dat de niks konden. Dat ze het platform van 36 seconden niet waard waren. Dat ze de hele dag door konden tetteren, behalve wanneer iemand echt luisterde?

Ik overdrijf wellicht. Het was een workshop met een groep jongeren en leerkrachten die elkaar niet goed kenden en voor zo'n groep spreken is altijd best spannend. Maar de les die ik eruit leer blijft plakken: met jongeren stilstaan bij waar ze goed in zijn en hen pushen dit luidop te zeggen is veel waard. Hopelijk worden ook zij allemaal volwassenen die maar niet kunnen zwijgen over zichzelf.

Smakelijk Leren

P.S. Je hebt nog tot zondag om in te schrijven voor de Mystery on Stage en kom op 20 maart in Hasselt luisteren naar 10 mensen met een boeiend onderwijsidee. Maar spreek ook, denk mee na en geniet ervan dat je jezelf nog's kan horen spreken 😉 .

 

MIJN GEDACHT. Klimaatspijbelaars.

In 2003 werd ik wakker met het radionieuws: de VS waren Irak binnengevallen. Op school vroeg ik elke leraar om daar uitleg over te geven. Zelfs de leraar geschiedenis kon op dat moment niet van het jaarplan afwijken. Ook wij hebben toen – op héél bescheiden schaal – een zitstaking gehouden op de speelplaats. We kregen er vooral veel oogrollen voor.

De klimaatspijbelaars van vandaag hebben duidelijk beter nagedacht over hun actie. Via de sociale media deed ik een mini-onderzoekje over hoe scholen hiermee omgaan. Hieronder mijn bescheiden bijdrage.

1. Sta het spijbelen niet toe

Wat de jongeren doen, is moedwillig de regels overtreden. Het is hun vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid. Dat feit op zich is een deel van het protest. Anuna De Wever zegt zelf dat dat de enige manier is om gehoord te worden (VRT NWS), dus pas er als school voor op dat je dit onderwerp niet van de jongeren kaapt. Jeroen Lauwers schreef er een boeiende column over (De Standaard).

“De taak van scholen is om jongeren te leren een autonoom wereldbeeld en waardenkader op te bouwen, en zelfstandig keuzes te maken en prioriteiten te leggen om de wereld beter te maken. Precies daarom, om de autonomie en het kritische denken, moeten scholen jongeren verbieden om te gaan betogen. Zo leren ze dat principiële acties van burgerlijke ongehoorzaamheid ook gepaard gaan met gevolgen en verantwoordelijkheid.”

Actie ondernemen en kritisch denken zijn een straffe blijk van burgerschap, dat verdient een serieus compliment. Toch moeten spijbelaars zelfstandig hun gemiste lessen inhalen en de strafmaatregelen krijgen die bij spijbelen horen. Leerlingen van een school in Leuven vroegen zelf om een sanctie, om profiteurs te ontmoedigen. Maar straf ook correct. Wees consequent met hoe je spijbelaars anders zou straffen.

Een bus aanleggen om met het hele leerlingen- en lerarenteam te betogen, lijkt mij geen goed plan. Geef les over klimaatsveranderingen en betoog op de klimaatmarsen op zaterdagen. Laat het spijbelen aan de jongeren over.

2. Ga in gesprek

Ik hoorde dat sommige leerlingen er van af kwamen door met een selfie te bewijzen dat ze op de klimaatmars aanwezig waren. Ik vind dat een gemiste kans. Ga echt in gesprek met de jongeren, sta hen toe te beargumenteren

  1. waarom ze het huidige klimaatbeleid ontoereikend vinden
  2. waarom ze spijbelen een goede actie vinden.

Stel kritische vragen. Op welke manier besparen ze zelf in het dagelijkse leven? Zoek samen naar oplossingen. Wat kan de school doen om beter naar hun noden te luisteren? Op die manier vermijd je de vraag van o.a. Rik Torfs: je mag voor het klimaat spijbelen, maar wie bepaalt voor welke onderwerpen je nog mag spijbelen? Mag je tegen migratie betogen tijdens schooluren? Mag je je stem laten horen tegen abortus?

Je mag nooit spijbelen. Maar als jongeren het dan toch doen, geef hen dan de kans het uit te leggen.

3. Wees creatief met straffen

Straffen heeft altijd als doel dat de gestrafte er iets uit leert. Deze creatieve straffen leken me wel gepast:

  • de leerlingen maken een presentatie over het klimaat voor hun klasgenoten
  • de leerlingen bedenken een plan van aanpak over hoe de school klimaatneutraal kan worden
  • de leerlingen schrijven een uitgebreid verslag of column voor een schoolkrant of website
  • de leerlingen bekijken een documentaire na de schooluren
  • de leerlingen schrijven een motivatiebrief, die ze op voorhand naar de directie sturen.

En enkele aandachtspunten:

  • betrek je lerarenteam, zodat je op één lijn te staat over hoe het spijbelen aangepakt wordt
  • laat je straf afhangen van de jongere die voor je zit: tonen ze echt engagement (vb. door in de namiddag terug op de schoolbanken te zitten), zijn dit jongeren die ook buiten de betogingen bezig zijn met het klimaat, kunnen ze genuanceerde argumenten geven, …?

Iets op aan te vullen?

Ik hoor het graag!

Smakelijk leren!

MIJN GEDACHT. De jeugd van tegenwoordig.

Een tijdje geleden smeet Stijn Meuris een GSM van een jongere door een theaterzaal en een knuppel in het hoenderhoek: men vroeg zich weer eens af hoe het gesteld is met de jeugd van tegenwoordig.

Ik werkte mee aan een artikel in De Morgen, dat je hier kan lezen. Ik deed dat onder de voorwaarde dat het een genuanceerd verhaal vertelde. Omdat ik het gevoel heb dat mijn verhaal maar deels weergegeven werd, zet ik even enkele puntjes op de i.

De journalist stelde me de vraag of ik tips had voor klasmanagement. Dit was mijn antwoord:

  1. Zorg voor schoolbrede, duidelijke afspraken waar elke leerkracht zich aan houdt. Zo worden bij ons GSM’s bij aanvang van elke les in een doos gelegd en vooraan in de klas bewaard. Dat is zo bij elke leerkracht, bij elk vak, in alle jaren. Ja, dat is streng. Maar ondertussen is het vanzelfsprekend geworden. Ik ben ervan overtuigd dat die duidelijkheid een opluchting is voor leerkrachten, maar ook voor leerlingen: dezelfde regel door en voor iedereen.
Processed with VSCO with x1 preset
dagelijksleren

2. Zorg voor een duidelijke structuur in je klas. Leerlingen hebben grenzen nodig, muren waar ze eens goed tegen kunnen lopen. De school is voor veel jongeren de enige plaats waar bepaalde omgangs- en beleefdheidsvormen aangeleerd worden. Bovendien zorgt structuur voor rust. Dus ja, ik ben voor “ja mevrouw, nee meneer”, in een rij voor het klaslokaal wachten en pas gaan zitten wanneer de leerkracht dat zegt. En ja, ik ben voor stilte in de klas.

3. Wees er anderzijds ook bewust van dat je geen gedisciplineerde, kritische en zelfstandige jongeren vormt door structuur alleen. Leerlingen moeten bepaalde sleutelcompetenties verwerven door vrijheid te krijgen, initiatief te nemen, actief en interactief te werken.

Laat die ketten fouten maken. En daaruit leren.

Naar mijn mening is dat de grootste uitdaging als leerkracht: het constante balanceren tussen orde en vrijheid. Tussen vasthouden en loslaten. Tussen structuur en chaos.

Dat lucht op.

MIJN GEDACHT. Luister naar de leerkracht in jezelf.

Soms vertrek je van een nascholing met zóveel goesting om meteen toe te passen wat je geleerd hebt. Soms niet.

Vrijdag kwam ik nogal geïrriteerd uit een nascholing. Ik had hoge verwachtingen – ik geef sinds vorig jaar een vak waar ik niet voor gestudeerd heb – maar de workshop leek voornamelijk te gaan over wat je wel niet of moet doenvoor de volgende doorlichting.

Ik betrap mijn collega’s en mezelf er vaak op dat de onderwijsinspectie het hoofdargument wordt voor bepaalde keuzes.

Mag je nog wel een dictee doen?

Mag je leerlingen herleidingstabellen geven tijdens een toets?

Moet je het OVUR-schema gebruiken bij proefjes?

En ik begrijp dat! We willen allemaal dat onze leerlingen de eindtermen halen.

Maar zou een keuze in didactiek niet vooral gemotiveerd moeten zijn door

  1. wat onderzoek uitwijst
  2. wat wij, onderwijsprofessionals, kwalitatief achten
  3. wat onze leerlingen nodig hebben?
Processed with VSCO with preset
dagelijksleren

Tijdens de yoga-les wordt vaak gezegd: “Luister naar de leerkracht in jezelf“. Ja, dat is fluffy. Maar ik wens het ons onderwijs toe: leerkrachten die naar zichzelf luisteren. En naar elkaar.

Leerkrachten die, wanneer ze een keuze moeten maken, zich niet (alleen) afvragen of dat wel mag van de inspectie. Als een leerkracht al geen vertrouwen meer heeft in zijn eigen professionaliteit, hoe kunnen we dan verwachten dat anderen dat wel doen?

 

STOEMP. Natuurrampen.

Dag leerfanaten

Ik moet toegeven dat ik met veel plezier de vorige STOEMP-post heb geschreven, die over de verkiezingen. Ik ervaar zelf dat ik soms héél lang bezig ben het overpeinzen wat de doelen van een bepaalde les zijn, welke invalshoeken ik daarbij kan aanreiken en welke materialen er allemaal bestaan. En dan ben ik nog niet begonnen aan de effectieve les. Hopelijk kan dit soort samenvattingen helpen. In deze tweede poging: natuurrampen. We worden in deze tijd van het jaar overspoeld (wat een ongelukkige woordkeuze) door nieuws over tsunami’s, orkanen en extreme droogte. Hoe ga je daarmee om in de klas? Disclaimer, ik ben geen wetenschapper. Ik ben een PAV-leerkracht die probeert te begrijpen. Zodat mijn leerlingen kunnen begrijpen.

Smakelijk leren!

Ingrediënt 1: wetenschappelijke vaardigheden

Nieuws over natuurrampen grijpt aan. Ik herinner me dat ik me na de tsunami in Japan afvroeg of dit nu ook aan onze kust kon gebeuren en hoe je dit soort rampen kon voorkomen. Het is dus in eerste instantie belangrijk om te begrijpen hoe natuurfenomenen als tornado’s ontstaan. Hieronder geen lessenreeks aardrijkskunde of fysica voor de hogere jaren ASO, wel een concrete aanpak voor de lessen wereldoriëntatie of project algemene vakken. Wij vertrokken van het fenomeen orkaan en tornado.

Ervaren: bekijk een recente reportage met beelden van de recente natuurramp.

Processed with VSCO with  preset
Meer weten over de leercyclus van Kolb?

Gebruik hiervoor betrouwbare media, op YouTube staan ontzettend veel filmpjes, die ofwel vervalst zijn, ofwel choquerend. Bescherm je leerlingen daarvan. Let er bijvoorbeeld voor op dat er geen mensen getoond worden waarvan je weet dat ze sterven.

Reflecteren:ga in gesprek met je klas. Stel veel open vragen, geef momenteel nog weinig antwoorden. Laat leerlingen hun eigen woorden gebruiken, ook al zijn die woorden wetenschappelijk niet genuanceerd of zelfs correct.

Waar komen orkanen voor? Wat gebeurt er terwijl er een orkaan raast? Hoe ontstaat een orkaan? Wat is het verschil tussen een orkaan en een tornado?

Abstraheren: leg uit hoe natuurfenomenen werken. Daar bestaan wel enkele websites en filmpjes over. Hang nu de wetenschappelijke begrippen aan de bewoordingen van de leerlingen.

Op YouTube is het kanaal van TED-ed sterk. Jammer genoeg zijn die filmpjes in het Engels, maar vaak kan je een Nederlandstalige ondertiteling gebruiken. Zie het filmpje over tsunami’s , over aardbevingenen over tornado’s. In de beschrijving zie je telkens een link naar een uitgebreider lessenpakket.

De filmpjes van Clipphanger zijn Nederlandstalig en heel bevattelijk, maar soms flauw. Voor mij hoeft er in een filmpje over een aardbeving niet gerapt te worden. Zie het filmpje over een aardbeving, een tsunami of een orkaan.

Experimenteren: laat leerlingen nu zelf aan de slag gaan met wat ze weten. Proefjes.nl is ondertussen een klassieken voor simpele proefjes, inclusief uitleg en stappenplannen. Maak een draaikolk in een fles op bouw een vulkaan na.

Ingrediënt 2: praten over klimaat

Wil je het onderwerp over natuurrampen verbreden, durf dan ook eens het algemene plaatje te bespreken. Sommige natuurfenomenen lijken meer en meer voor te komen en zijn een schijnbaar logische gevolg van de opwarming van de aarde. Droogte, overstromingen en extreme temperaturen zijn daar een voorbeeld van. Het is echter niet zo zwart-wit en over de link tussen klimaatsopwarming en orkanen, tsunami’s en aardbevingen is veel minder duidelijkheid. Ben je – net als ik – een leek op dat gebied, lees dan zeker dit artikel uit De Correspondent, met een alleszeggende titel ‘Klimaatsverandering is geen oorzaak van orkanen maar de opwarming speelt wel een rol.’ Wees goed geïnformeerd, voordat je in dit thema duikt.

Eenmaal begonnen zijn er natuurlijk ontzettend veel mogelijkheden. Zoals vaak heeft de VRT op KLAAR een boeiend filmpje over wat de klimaatsopwarming is. Het departement omgeving heeft een hele website met tips over milieueducatie, Climate Challenge heeft concreet lesmateriaal.

Wil je het concreter maken, op de site Science in School (een Europees project) vind je een aantal proefjes met CO2.

Ingrediënt 3: praten over energie

Een andere link die je kan leggen, is de link met energie. Waar komt die vandaan? Ook hierover heeft KLAAR een handig filmpje over. Wij kozen er echt voor het Ketnetfilmpje uit Goed Gezien te tonen: wrappers bouwen samen met leerlingen uit een school in Ghana een dynamolen. Een link om daarna zelf een dynamo te bouwen.

Bekijk ook zeker eens My2050, een knappe applicatie die leerlingen toont op welke manier we kunnen evolueren naar een koolstofarme planeet. En dan zijn er natuurlijk verschillende projecten die in dit thema passen, zoals Dikketruiendag.

Ingrediënt 4: onzekerheid over klimaat

Ten slotte wou ik het even hebben over hoe praten over klimaat somsemotioneel en ethisch pittig is. Hou er rekening mee dat sommige kinderen en jongeren angstig zijn over de wat ze horen en zien in het nieuws: nieuwsberichten over hoe de wereld vrijwel zeker zal vergaan bestaan en zijn best confronterend – zeker voor jongeren die dit niet altijd kunnen plaatsen. Verwijs steeds door naar Awel en bekijk zelf hun website voor informatie.

Bovendien merk ik vaak dat sommige jongeren sceptisch zijn over klimaatsverandering. Onderzoekskern ExploRatio(Odisee) ontwikkelt een methodiek om het gesprek over maatschappelijk gevoelige thema’s in de wetenschapsklas aan te gaan. Op 20/11 organiseren ze een studiedag, inschrijven kan via dit formulier. Via de werkvorm WetenschapsReflex kan je al enkele prikkelende vragen bespreken over de subjectiviteit en objectiviteit van wetenschap.


Zo. Vergeet ik nu een vreselijke belangrijk ingrediënt, heb je feedback of een extra tip? Laat het me zeker weten!

Bekijk alle links ook via Pinterest!

STOEMP. Gemeenteraadsverkiezingen

Ik wil eens een nieuwe categorie blogberichten uittesten. In STOEMP wil ik samen met jullie het bos door de bomen terugvinden. Voor het eerst probeer ik dat met de gemeenteraadsverkiezingen: het is zo’n periode waarop honderden leerkrachten elk aan hun bureau een les uitwerken over hetzelfde thema. Alleen: er bestaat al zoveel over! Hieronder vind je een overzichtje met links, filmpjes en lessenpakketten, gestructureerd volgens vakoverschrijdende eindtermen. Een inspiratiebos, quoi?!

Smakelijk leren!

Ingrediënt 1: België

Lessen: geschiedenis, PAV, maatschappelijke vorming en WO.

In de eerste plaats kan je lessen over de verkiezingen integreren in een les over België: hoe zit onze staatsstructuur in elkaar en welke plaats nemen de gemeente en de provincie daarin?

De reeks België voor Beginnersgeeft in 4 filmpjes een duidelijk kader over onze staatsstructuur. Dit filmpje over federalisme is kort, duidelijk en op niveau van leerlingen van het secundair onderwijs. VRT KLAAR stuurde deze week bovendien twee boeiende filmpjes met als thema Wat is een Gemeente? en Wat is een provincie? Meer informatie op het VRT-archief voor onderwijs. Voor jongere kinderen maakte Karrewiet het filmpje Wat doet een provinciegouverneur?


Ingrediënt 2: democratie, rechten en plichten

Lessen: geschiedenis, PAV, maatschappelijke vorming en WO.

België voor beginnerslegt niet alleen uit hoe België bestuurd wordt, het staat ook even stil bij de scheiding der machten, waarom dat nodig is en hoe dat in België ingevuld wordt.

Leerlingen worden door verschillende rechten beschermd. In Nederland helpen twee toffe websites jongeren de rechten van de mens begrijpen. Verenigd voor de Mensenrechtengeeft hier in 30 filmpjes uitleg over de Rechten van de Mens, mensenrechten.org doet dat via een tekstje en een poster. Op de kennisbank van de Vlaamse Scholierenkoepel vinden leerlingen duidelijke uitleg over hun rechten als scholier. En op de website van Tzitemzo vinden kinderen en jongeren uitleg over de rechten van kind. Je vindt er nog meer tips voor kinderrechteneducatie.

De nieuwe website van WAT WAT door de Ambrassade heeft een hele pagina over politiek, met uitleg over democratie, België en activisme.


Ingrediënt 3: actief burgerschap

Lessen: geschiedenis, PAV, maatschappelijke vorming en WO.

Voor kinderen die te jong zijn om te stemmen, bestaan er verschillende projecten die actief burgerschap in de eigen gemeente ondersteunen. Kinderen en jongeren denken na over wat ze sterke punten vinden in hun gemeente, wat ze graag zouden aanpassen en hoe ze dat kunnen doen. Debattle geeft niet alleen informatie over de gemeenteraad, de jeugddienst of de verkiezingen, de website moedigt jongeren ook aan hun stem te verheffen en actief aan de slag te gaan. Ook Djapo ontwikkelde een lesbrief over dit thema, maar voor jongeren kinderen. BELVUE ontwikkelde een doeboek voor de gemeenteraadsverkiezingen, gratis te downloaden op de webite. Zet leerlingen aan het werk met een eigen partijprogramma.

Jongeren die wel (bijna) oud genoeg zijn om te stemmen, leren best al heel concreet hoe ze moeten stemmen. De Vlaamse Overheid zorgde met de website Vlaanderen Kiest voor een heel overzichtelijke website met informatie, o.a. over de kandidaten, hoe je geldig stemt (mét filmpje!) en wat stemplicht inhoudt. Voor niet-Belgen is er de website Ik Stem Ook, met uitleg in verschillende talen.

Tenslotte vind je ontzettend veel educatief materiaal over jongeren en democratie op de website van De Kracht Van Je Stem, ontwikkeld door het Vlaams Parlement. Ik vond vooral het politiek woordenboek handig.


Ingrediënt 4: politieke partijen

Lessen: geschiedenis, PAV, maatschappelijke vorming en WO.

Je kan moeilijk praten over de verkiezingen, zonder de politieke partijen in België te bespreken. Lastig, want hoe doe je dat zonder zelf kleur te bekennen? Klasse weidde er een boeiend artikel aan.

Je kan starten het verschil tussen links en rechts uit te leggen. BPolix – een website over politiek voor én door jongeren – maakte een pagina ‘politiek voor dummies’, met daarin o.a. een duidelijke uitleg over het politieke spectrum. Leerlingen kunnen natuurlijk ook een stemtest invullen. Voor de gemeenteraadsverkiezingen ontwikkelde De Standaardeen concrete stemtest, toegepast op je gemeente (niet voor Brussel!). De educatieve stemtest van de Vlaamse Overheidgaat over Vlaamse bevoegdheden en is op niveau van jongeren ontwikkeld.


Ingrediënt 5: debatteren

Lessen: PAV, maatschappelijke vorming, Nederlands en vreemde talen

Op een algemener vlak is de aanloop naar de verkiezingen natuurlijk de uitgelezen kans om met te leerlingen te oefenen op debatteren. Sta stil bij het verschil tussen een mening en een feit, analyseer sterke argumenten en train leerlingen op te staan voor andere meningen en een constructieve houding aan te nemen.

Enkele concrete werkvormen vind je op twee Nederlandse websites: Schooldebatteren, en Debat in de Klas.


Ingrediënt 6: leerlingparticipatie

Lessen: PAV, maatschappelijke vorming, klastitularisuurtje, leerlingenraad

Last but not least, hoe zit het met de democratie op je school? Grijp de kans aan om je leerlingenparlement een eerlijk verkozen representatie van je leerlingenpopulatie te maken.

De Vlaamse Scholierenkoepel heeft daarvoor een uitgebreid aanbod. Inspiratievoor hoe je de sfeer op school kan verbeteren, vind je bij Sfeer op school.


Voila! Rijkelijk laar voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2018, mijn excuses. De volgende STOEMP maak ik sneller. Maar bekijk het positief, het is ruim op tijd voor de verkiezingen van 2019! Heb je nog iets aan te vullen, of probeerde je al een van deze lessen uit? Geef me feedback in de commentaren hieronder.

P.S. bekijk alle links via Pinterest.

DAGELIJKS LEZEN. “Het gaat steeds beter! Activerende werkvormen voor de opleidingspraktijk.”

Ik ben meer dan tien jaar vrijwilliger geweest in het jeugdwerk, zowel als animator op het speelplein, als bij de Vlaamse Dienst Speelpleinwerk, waar ik als instructeur jonge animatoren opleidde. Ik en mijn speelpleinvrienden zeggen vaak dat wij daar evenveel geleerd hebben als tijdens onze opleidingen – als het niet meer is. Tijdens de sessies die we gaven leerden we omgaan met verschillen, actieve werkvormen toepassen, spelend en ervarend leren, groepen begrijpen, …

Processed with VSCO with  preset

Het boek dat ik je hier wil aanraden, heet Het gaat steeds beter! Activerende werkvormen voor de opleidingspraktijk. Handiger en toepasselijkermaken ze boeken niet. Het is letterlijk een overzicht met handige werkvormen. Ik leg graag uit waarom elke school dit boek moet hebben.

Achtergrond

Het gaat steeds beter!vertrekt vanuit de leercyclus van Kolb. David Kolb is een leerpsycholoog en pedagoog uit de Verenigde Staten die vooral bekend werd door zijn theorie over welke stappen mensen doorlopen om tot leren te komen.

2018-09-21-08-20-49-1-e1537972691682.jpg
De leercyclus van Kolb
  • concreet ervaren: voelen, zien, horen, … Vb. je houdt ijsblokjes in je handen en je voelt hoe je handen koud krijgen, je ziet hoe ze rood worden en hoe het ijs smelt.
  • reflectief observeren: wat je voelt, ziet, hoort, … expliciet waarnemen en daarbij stilstaan. Vb. je meet de temperatuur waarop water kookt.
  • abstract conceptualiseren: je toetst die waarnemingen aan een theorie of een concept. Vb. je leert over de fysica van smelten, verdampen en condenseren.
  • actief experimenteren: je past die theorie en concepten toe in nieuwe situaties. Vb. je experimenteert met andere vloeistoffen en test hypothesen uit.

Wat je best in je achterhoofd houdt:

  • Niet elk leerproces verloopt via deze weg.Je kan bijvoorbeeld ook kiezen voor een theorie bij het begin van een les, die leerlingen daarna gaan uittesten en uit die nieuwe waarnemingen breid je de theorie uit.

Vb. uitleg over hoe pesten werkt, leerlingen passen dit toe op enkele fictieve situaties en bedenken telkens een oplossing, die oplossingen worden in een rollenspel gespeeld en na elk toneeltje bespreek je met de groep of die oplossing werkt.

  • Niet elke leerder leert op dezelfde manier. Sommige leerders vertrekken graag vanuit een theorie, anderen gaan graag actief aan de slag. Kolb gaf die leerders zelfs  namen (de doener, de dromer, de denker en de beslisser).

Kleine zelftest: hoe leer jij? Als je een kast koopt in de Ikea, neem je dan eerst het stappenplan grondig door of begin je er gewoon aan – dat boekje heb je pas nodig als je op het einde 3 vijsjes over hebt?

  • Een leerproces is vaak een aaneenschakeling van ontelbare ritjes in deze cyclus.

Het boek

Dit boek gebruikt de leercyclus als structuur. Je vindt er maar liefst 130 (!) activerende werkvormenvoor elk van deze stappen. Een handig kaart biedt structuur, om gemakkelijk je weg te vinden naar de werkvorm die je nodig hebt.

Dit boek bestaat trouwens ook in de vorm van 130 kaarten, in een handig pakketje om altijd bij je te hebben.

Bijkerk, L. & W. van der Heide (2006). Het gaat steeds beter. Activerende werkvormen in de opleidingspraktijk.Bohn Stafleu van Loghum. Hierte vinden.

Smakelijk leren!


Kleine voetnoot: Kolb en zijn cyclus hebben nogal wat kritiek gekregen. Het is dan ook redelijk verouderd. In mijn ogen moet je modellen en theoretische kaders altijd met een korrel zout nemen. Het is maar een kader, kleur maar buiten de lijntjes!

Nog honger?

Kolb is écht wel de moeite om te kennen als leerkracht. Maar ik leerde daar niet over in mijn lerarenopleiding. Op de site van Thesis kan je een zelftest doen. En op de website van van Profcoachesvind je een bevattelijke uitleg.

LESIDEE. Leefregels in de klas bespreken

“Geen glimlach voor Kerst!”

Het is een tip die ik vaak kreeg. In het begin van het schooljaar moet je duidelijk tonen wie de baas is. Jammer genoeg lukt het mij niet om zelfs maar één lesuur vol te houden zonder glimlach. Ik begrijp het principe wel: in een periode waarin je groep zich nog volop aan vormen is, stuur je al leerkracht best met duidelijke regels en het consequent bestraffen wanneer die regel wordt overtreden.

En toch glimlach ik vanaf 1 september. Ik geloof in een combinatie van duidelijke regels en leerlingen die mee nadenken over die regels. Het is geen magische truc: leerlingen kunnen maandag de leefregel: “We luisteren naar elkaar” vastleggen, dinsdag kan je klas dan nog een ‘kiekenkot’ zijn. Hoe zorg je voor een kwalitatiever proces – dat werkt?

Belangrijkste ingrediënt: leefregels zijn normen, concrete vertalingen van waarden. Die waarden moeten de focus zijn in je gesprek.

Duur:2 lesuren – Locatie: eigen klaslokaal – Leerkracht: klastitularis of leerkracht PAV, Nederlands of levensbeschouwing – Benodigdheden: kaartjes met waarden, post-its en balpennen.


Bereiding

Processed with VSCO with preset1. Wat zijn waarden en normen?

Laat leerlingen breed dromen: als je kon toveren, wat zou je jezelf, je familie en je klasgenoten toewensen. Laat leerlingen dit alleen doen en ga zo individueel mogelijk in gesprek en leg de nadruk op waarden.

Vb. “Je wenst je familie geld toe. Wat zou je familie hebben als ze meer geld hadden? Hoe komt het dat je dat belangrijk vindt?”

Sta met de leerlingen stil bij de vraag: wat zijn waarden en normen? Laat enkele leerlingen aan het woord en moedig hen aan dat ze mooie waarden benoemen.


Processed with VSCO with preset

2. Waarden en normen linken

Leg kaartjes op een tafel, waar leerlingen rond komen staan.

De helft van de kaartjes zijn waarden, de andere helft zijn leef- of schoolregels. In groep linken de leerlingen de kaartjes bij elkaar. Het gesprek is belangrijker dan de juiste oplossing.

Bijlage 1_Leefregels en waarden

TIP: gebruik deze bijlage als inspiratie, maar gebruik voor je eigen leef- of schoolregels.


Processed with VSCO with preset

3. Volgens welke waarden leven wij?

Leg nu kaartjes met waarden in het midden van de tafel. Op een post-it schrijft elke leerlingen zijn top 3 van waarden die zij belangrijk vinden.

Daarna gaan de leerlingen per 2 zitten, de leerlingen moeten overeenkomen over een nieuwe top 3. Vervolgens gaan 2 groepjes samenzitten. Ga zo door, totdat de klas samen tot een top 3 komt.

Je kan hiervoor het normen- en waardenspelgebruiken. Dat is een handige tool om altijd in huis te hebben. Bespreek het eens met de leerlingenbegeleiding. Zie hieronder de spelregels en de handleiding, door de makers ontwikkeld.

Bijlage 2_Spelregels normen- en waardenspel

Bijlage 3_Handleiding normen- en waardenspel

Smakelijk leren!

Deze les werd ontwikkeld door Veerle Barbé, leerkracht PAV in Coovi secundair onderwijs


P.S. Vergeet niet iets te doen met deze waarden. Print ze in het groot af en hang ze op in de klas, laat ze noteren op de map van je les of maak bladwijzers voor in de schoolagenda. Verwijs er zelf heel vaak naar.

Is je maag nog niet gevuld?

Bekijk hier de blogpost over kennismakers, met daarin een link naar een website over groepsdynamica.

Kregen jullie die glimlach-truc ook? Wat denk jij ervan? Hoe zorg jij ervoor dat de regels in je klas duidelijk zijn?