Victor is leerkracht tweede leerjaar. Hij volgde een nascholing over technisch lezen en besefte dat de aanpak op school niet overeenkomt met wat uit onderzoek blijk te werken.

Fien is leerkracht wiskunde en heeft enkele uren als ICT-coördinator, waarin zij ook de data uit de Vlaamse toetsen verzamelt. Ze merkt dat de leerlingen op haar school meer uitvallen voor probleemoplossend denken en vraagstukken, dan voor de strikte bewerkingen.

Wat kunnen Victor en Fien nu doen? Het eenvoudige antwoord is uiteraard: naar de directie stappen, die dit probleem stipt op nummer 1 zet als prioriteit voor de school. Maar … wat als? Wat als Victor of Fien de stap naar de directeur hoogdrempelig vindt? Wat als er andere prioriteiten zijn? Wat als er op voorhand al van wordt uitgegaan dat de collega’s niet zullen mee willen?

Hieronder beschrijven we enkele strategieën die Fien en Victor kunnen inzetten. We gaan in op structuur (de vaste bouwstenen van een schoolbeleid) en cultuur (de menselijke aspecten van verandering).

Stap 1. Neem initiatief

Elke verandering begint bij een idee en een initiatiefnemer die dat idee wil omzetten in actie. Alleen … kan die dat niet alleen. ‘The most fatal thing a man can do is try to stand alone’, zeggen twee personages tegen elkaar in het boek ‘The Heart is a Lonely Hunter’ van Carson McCullers, wanneer ze nogal dronken filosoferen over de revolutie. Het is waar. Probeer in een verandering nooit alleen te staan.

Victor voelt zich als beginnend leerkracht onzeker over zijn aanpak van technisch lezen en vraagt zijn collega Mounya om de nascholing mee te volgen. Zij geeft al meer dan 10 jaar les in de school en was vroeger Victors aanvangsbegeleider. Ze vonden elkaar in een gemeenschappelijke onderwijsvisie en gevoel voor humor. In de trein terug naar de school staat hun mond niet stil. “We moeten dit echt met de collega’s aanpakken.”

Wanneer Fien de resultaten van de Vlaamse toetsen binnenkrijgt, vraagt ze twee collega’s om samen een eerste blik te werpen. Sinds ze de coördinatie-uren opneemt, komt ze goed overeen met Peter, pedagogisch directeur van de school. Omdat collega wiskunde Hakim hen hoorde praten in de leraarskamer en een springuur had, kijkt hij geïnteresseerd mee. “Wow, ik wist niet dat het zo zat”, zegt hij.

Structuur

• Aanvaard dat je bij een initiatief nog niet weet welke stappen er allemaal volgen. Begin toch.
• Betrek van in het begin minstens 1 collega.

Cultuur

• Kies voor een collega met wie je een professionele klik hebt.
• Sta open voor toevallige ontmoetingen en connecties. Een leraar die aan de koffie interesse toont? Nodig hem of haar uit!

Schoolleiders

• Probeer ervoor te zorgen dat leerkrachten zoveel mogelijk in duo nascholingen volgen, of dat er een structuur is die inzichten uit nascholingen samenbrengt.

Stap 2. Maak je breed

Schiet in actie, maar maak je breed. Anderen mogen gerust in de wandelgangen horen waar jullie mee bezig zijn.

 Victor en Mounya spreken af om samen een paar lessen technisch lezen voor te bereiden. Samen met de zorg nemen ze de resultaten van de AVI’s erbij om een beginsituatie te hebben.

 Fien begint zich wat in te lezen en beseft dat vraagstukken oplossen best een talige aangelegenheid is. Ze vraagt haar collega Nederlands om eens samen naar haar cursus te kijken en neemt de tips meteen mee. Ze vindt het noodzakelijk dat vooral de collega’s van de eerste graad hierin mee zijn, dus vraagt ze Hakim om een aantal zaken uit te proberen in zijn lessen.

Structuur

• Baken je doel af en stel, indien mogelijk, een beginsituatie vast.
• Maak met een collega duidelijke afspraken. Wanneer en hoe koppelen we terug?
• Schiet in actie met je eigen mogelijkheden: probeer iets uit in je klas of vraag een collega dat te doen, al dan niet samen.
• Betrek mensen met mandaat. Afhankelijk van je uitdaging is dat de directie, de zorgcoördinator, de taalbeleidscoördinator … Je weet nooit dat je project in het strategisch plan van de school past, of dat andere collega’s met een soortgelijk vraagstuk bezig zijn.

Cultuur

• Maak je breed, dat betekent: val op, praat erover, werk niet op je eilandje.
• Neem een onderzoekende houding aan: jij bent niemands baas, maar wel wil wel samen zoeken.

Schoolleider

• Stimuleer en waardeer collega’s met dit soort intiatieven.
• Onderzoek hoe het past binnen het schoolwerkplan.
• Breng mensen met elkaar in contact.

Stap 3. Vorm een leidende coalitie

Zie je in de eerste stappen al successen die al dan niet zichtbaar zijn in de resultaten van de leerlingen, in een bevraging of in klasobservaties? Dan mag de olievlek zich uitbreiden.

Victor en Mounya zijn enthousiast. Na enkele weken in de vooruitgang op technisch lezen al zichtbaar. De zorgleerkracht spreekt erover tijdens het zorgoverleg en de directeur ziet dit als een quick win. Voorlopig is er geen ruimte op personeelsvergaderingen, maar volgend schooljaar zal er zeker plaats voor gemaakt worden. Ondertussen zullen de zorgleerkrachten wel tijdens het zorgoverleg met de klasleerkrachten enkele tips meedelen en mogen de leerkrachten uitproberen wat ze zien zitten. Victor en Mounya sluiten aan bij de werkgroep taalbeleid, die het proces van volgend jaar vormgeven.

 Fien en Hakim zijn tevreden over de eerste stappen, maar merken dat ze zelf niet genoeg kennis hebben om de leerlingen echt te ondersteunen. Ze spreken de vakgroepvoorzitter aan met de vraag om er eens met alle vakleerkrachten wiskunde over te brainstormen. Ze vragen aan de directie of er een externe spreker hen kan begeleiden. “Nog niet nodig, taalbeleidscoördinator Goedele kan jullie in eerste instantie verderhelpen.” Tijdens de vakvergadering deelt Fien de resultaten van de Vlaamse toetsen en vertellen Fien en Hakim wat ze al uitprobeerden.

Structuur

• Breid uit naar een logische groep, die je labo kunnen vormen. Dat kan een vakgroep zijn, enthousiasme leerkrachten die vrijwillig iets willen uitproberen, een beleidsgroep …
• Veranker je groepje intiatiefnemers in een zogenaamde leidende coalitie, ofwel in een bestaande werkgroep, ofwel in een nieuwe. Spreek af wat jullie verwachten van deze samenwerking. Vraag mandaat aan de directie.

Cultuur

• Deel de noodzaak, eventueel aan de hand van data.
• Deel good practices en successen, maar ook valkuilen.
• Maak afspraken.
• Nodig ook kritische vrienden uit.

Schoolleider

• Volg op.
• Uit de noodzaak aan het leerkrachtenteam – het hele schoolteam en het labo.
• Geef mandaat en expliciteer dit.

Stap 4. Het schoolteam

Maak van je thema een prioriteit en vraag tijd voor collectief leren met het schoolteam.

Het volgende schooljaar is technisch lezen deel van de prioriteit op taalbeleid. De directie neemt een externe partner onder de arm om de didactiek verder uit te breiden. Het is een thema op de pedagogische studiedag en Victor en Mounya krijgen een uurtje om hun bevindingen te delen. Het zorgteam engageert zich om het proces op te volgen.

Wanneer voldoende leerkrachten zich geëngageerd hebben om iets uit te testen in hun klassen, wordt het onderwerp weer op de vakgroepagenda geplaatst. De vakgroep wetenschappen wordt geïnformeerd: samen ontwikkelen de vakgroepen een didactische aanpak en een leerlijn rond probleemoplossend denken. Het thema krijgt in de komende schooljaren een vaste plaats op de vakgroepagenda en Fien houdt de resultaten van de Vlaamse toetsen nauwgezet bij.

Structuur

• Veranker het thema in overlegmomenten.
• Houdt gegevens bij.
• Volg op.

Cultuur

• Werk aanklampend: blijf collega’s aanspreken en vragen of ze de aanpak uitvoeren in de klassen.