STOEMP. Natuurrampen.

Dag leerfanaten

Ik moet toegeven dat ik met veel plezier de vorige STOEMP-post heb geschreven, die over de verkiezingen. Ik ervaar zelf dat ik soms héél lang bezig ben het overpeinzen wat de doelen van een bepaalde les zijn, welke invalshoeken ik daarbij kan aanreiken en welke materialen er allemaal bestaan. En dan ben ik nog niet begonnen aan de effectieve les. Hopelijk kan dit soort samenvattingen helpen. In deze tweede poging: natuurrampen. We worden in deze tijd van het jaar overspoeld (wat een ongelukkige woordkeuze) door nieuws over tsunami’s, orkanen en extreme droogte. Hoe ga je daarmee om in de klas? Disclaimer, ik ben geen wetenschapper. Ik ben een PAV-leerkracht die probeert te begrijpen. Zodat mijn leerlingen kunnen begrijpen.

Smakelijk leren!

Ingrediënt 1: wetenschappelijke vaardigheden

Nieuws over natuurrampen grijpt aan. Ik herinner me dat ik me na de tsunami in Japan afvroeg of dit nu ook aan onze kust kon gebeuren en hoe je dit soort rampen kon voorkomen. Het is dus in eerste instantie belangrijk om te begrijpen hoe natuurfenomenen als tornado’s ontstaan. Hieronder geen lessenreeks aardrijkskunde of fysica voor de hogere jaren ASO, wel een concrete aanpak voor de lessen wereldoriëntatie of project algemene vakken. Wij vertrokken van het fenomeen orkaan en tornado.

Ervaren: bekijk een recente reportage met beelden van de recente natuurramp.

Processed with VSCO with  preset
Meer weten over de leercyclus van Kolb?

Gebruik hiervoor betrouwbare media, op YouTube staan ontzettend veel filmpjes, die ofwel vervalst zijn, ofwel choquerend. Bescherm je leerlingen daarvan. Let er bijvoorbeeld voor op dat er geen mensen getoond worden waarvan je weet dat ze sterven.

Reflecteren:ga in gesprek met je klas. Stel veel open vragen, geef momenteel nog weinig antwoorden. Laat leerlingen hun eigen woorden gebruiken, ook al zijn die woorden wetenschappelijk niet genuanceerd of zelfs correct.

Waar komen orkanen voor? Wat gebeurt er terwijl er een orkaan raast? Hoe ontstaat een orkaan? Wat is het verschil tussen een orkaan en een tornado?

Abstraheren: leg uit hoe natuurfenomenen werken. Daar bestaan wel enkele websites en filmpjes over. Hang nu de wetenschappelijke begrippen aan de bewoordingen van de leerlingen.

Op YouTube is het kanaal van TED-ed sterk. Jammer genoeg zijn die filmpjes in het Engels, maar vaak kan je een Nederlandstalige ondertiteling gebruiken. Zie het filmpje over tsunami’s , over aardbevingenen over tornado’s. In de beschrijving zie je telkens een link naar een uitgebreider lessenpakket.

De filmpjes van Clipphanger zijn Nederlandstalig en heel bevattelijk, maar soms flauw. Voor mij hoeft er in een filmpje over een aardbeving niet gerapt te worden. Zie het filmpje over een aardbeving, een tsunami of een orkaan.

Experimenteren: laat leerlingen nu zelf aan de slag gaan met wat ze weten. Proefjes.nl is ondertussen een klassieken voor simpele proefjes, inclusief uitleg en stappenplannen. Maak een draaikolk in een fles op bouw een vulkaan na.

Ingrediënt 2: praten over klimaat

Wil je het onderwerp over natuurrampen verbreden, durf dan ook eens het algemene plaatje te bespreken. Sommige natuurfenomenen lijken meer en meer voor te komen en zijn een schijnbaar logische gevolg van de opwarming van de aarde. Droogte, overstromingen en extreme temperaturen zijn daar een voorbeeld van. Het is echter niet zo zwart-wit en over de link tussen klimaatsopwarming en orkanen, tsunami’s en aardbevingen is veel minder duidelijkheid. Ben je – net als ik – een leek op dat gebied, lees dan zeker dit artikel uit De Correspondent, met een alleszeggende titel ‘Klimaatsverandering is geen oorzaak van orkanen maar de opwarming speelt wel een rol.’ Wees goed geïnformeerd, voordat je in dit thema duikt.

Eenmaal begonnen zijn er natuurlijk ontzettend veel mogelijkheden. Zoals vaak heeft de VRT op KLAAR een boeiend filmpje over wat de klimaatsopwarming is. Het departement omgeving heeft een hele website met tips over milieueducatie, Climate Challenge heeft concreet lesmateriaal.

Wil je het concreter maken, op de site Science in School (een Europees project) vind je een aantal proefjes met CO2.

Ingrediënt 3: praten over energie

Een andere link die je kan leggen, is de link met energie. Waar komt die vandaan? Ook hierover heeft KLAAR een handig filmpje over. Wij kozen er echt voor het Ketnetfilmpje uit Goed Gezien te tonen: wrappers bouwen samen met leerlingen uit een school in Ghana een dynamolen. Een link om daarna zelf een dynamo te bouwen.

Bekijk ook zeker eens My2050, een knappe applicatie die leerlingen toont op welke manier we kunnen evolueren naar een koolstofarme planeet. En dan zijn er natuurlijk verschillende projecten die in dit thema passen, zoals Dikketruiendag.

Ingrediënt 4: onzekerheid over klimaat

Ten slotte wou ik het even hebben over hoe praten over klimaat somsemotioneel en ethisch pittig is. Hou er rekening mee dat sommige kinderen en jongeren angstig zijn over de wat ze horen en zien in het nieuws: nieuwsberichten over hoe de wereld vrijwel zeker zal vergaan bestaan en zijn best confronterend – zeker voor jongeren die dit niet altijd kunnen plaatsen. Verwijs steeds door naar Awel en bekijk zelf hun website voor informatie.

Bovendien merk ik vaak dat sommige jongeren sceptisch zijn over klimaatsverandering. Onderzoekskern ExploRatio(Odisee) ontwikkelt een methodiek om het gesprek over maatschappelijk gevoelige thema’s in de wetenschapsklas aan te gaan. Op 20/11 organiseren ze een studiedag, inschrijven kan via dit formulier. Via de werkvorm WetenschapsReflex kan je al enkele prikkelende vragen bespreken over de subjectiviteit en objectiviteit van wetenschap.


Zo. Vergeet ik nu een vreselijke belangrijk ingrediënt, heb je feedback of een extra tip? Laat het me zeker weten!

Bekijk alle links ook via Pinterest!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *