Leerkracht met veerkracht

19/06/2020

Veerkracht

Leerkracht met veerkracht

We komen langzaam aan bij het einde van een ontzettend vreemd schooljaar. Ik vermoed dat de vele leerkrachten en directeurs pas over enkele weken – met hun tenen in het babyzwembadje in de tuin – gaan beseffen wat voor een krachttoer ze gepresteerd hebben. Ik wens meer dan ooit elke leraar een zomer toe zonder ook maar één opmerking over leraars en hun vakantie.

Ik heb me zelf zorgen gemaakt over de toekomst van teamteaching. Wat er ons in september te wachten staat, is nog niet helemaal duidelijk. Het zal in ieder geval geen ‘business as usual’ zijn. Wat doe je met grote klassen op een moment dat men verwacht bubbels zo klein mogelijk te houden? Zullen leerkrachten zich nog steeds in drie moeten splitsen om preteaching, toezicht én fysiek lesgeven op hetzelfde moment te combineren en zal samen lesgeven meer dan ooit een luxe worden?

Ik stelde de vraag aan enkele bevriende teamteachers. Eén ervan gaf me het dit hartverwarmende antwoord:

“Waar ik zo van genoten heb tijdens dit afstandsonderwijs is hoe hard wij zijn blijven samenwerken. Het moest ook, want wij zijn verantwoordelijk voor dezelfde groep leerlingen, voor hetzelfde vak. Maar wij hebben het werk verdeeld en iedereen in zijn sterkte laten werken. En omdat we al een tijdje samen voor de klas staan ging die verdeling vanzelf.”

 Deze week nog las ik op de Facebookpagina van Klasse het verhaal van de mentor Caroline en student-leraar Céline, die de feedback van haar mentor prees. Ik besef meer dan ooit dat teamteaching – of elke andere vorm van samenwerkend lesgeven – leerkrachten kan helpen in te spelen op veranderende situaties. Zou het kunnen dat teamteachers samen meer veerkracht hebben?

Het zou wel eens kunnen. Ik leg meer en meer linken tussen het grote probleem van stress in het onderwijs, en het tekort aan personeelsbeleid. Zelf kom ik uit het jeugdwerk, meer bepaald de speelpleinwerking. Wij spendeerden ontzettend veel energie in uitdenken van een beleid over wat we verwachtten van onze vrijwilligers, hoe we hen dat duidelijk zouden maken, hoe we ervoor konden zorgen dat ze gemotiveerd bleven, hoe we konden omgaan met conflicten in de groep, hoe we door middel van feedback jonge vrijwilligers konden doen groeien en hoe we hen een waardig afscheid konden geven wanneer ze stopten. Ik ben elke dag verbaasd over hoe veel daarvan ontbreekt in de gemiddelde school. Functioneringsgesprekken vinden (soms) plaats omdat het moet, tijdens een sollicitatie wordt de enige beschikbare kandidaat gekozen en directeurs komen er amper toe in een klaslokaal te komen. Sommige leraars doen hun ding zonder er ooit feedback op te krijgen. Ze worden zelden aangesproken om wat ze sterk aanpakken en waar ze in kunnen groeien. 

Wat leerkrachten wel krijgen, is kritiek. Van ouders, collega’s die hun klas te luidruchtig vinden, opiniemakers in een krant of van een tactloze inspecteur. Beeld je eens in dat we onze leerlingen dat zouden aandoen: hen een heen schooljaar laten doen, hun fouten nooit verbeteren, hen geen hulp aanbieden en op het einde van het schooljaar op hun rapport noteren: “onvoldoende, je krijg één week om je te verbeteren, anders word je van school gestuurd.” Je zou voor minder stress krijgen.

Dit is geen klaagzang tegen directeurs. Zij zitten ook met de handen in het haar over hun overvolle agenda’s en tijdsgebrek om hun leerkrachten grondig te kunnen ondersteunen. Daarom denk ik dat samenwerkend lesgeven ook hier een oplossing kan bieden. Veel teamteachers worden min of meer leergemeenschappen. Ze expliciteren hun visie en aanpak aan hun collega, gaan op zoek naar een consensus, zien elkaar bezig, vragen elkaar hulp, verdelen de taken en ondersteunen elkaar. Als team kunnen ze zoveel aan – blijkbaar zelfs een pandemie.

Daarom hebben we bij Dagelijks Leren beslist om teamteachers niet alleen te ondersteunen op didactisch vlak, maar ook op menselijk vlak. We bieden een reeks trajecten aan voor teamteachers die onderlinge feedback willen integreren in hun praktijk, die teamteaching willen inzetten als werkvorm in aanvangsbegeleiding van nieuwe collega’s, die een sterke visie willen op hoe ze een team leerkrachten samenstellen, … Verder willen we sterker staan in de thema’s stress, burn-out en veerkrachten. Ik start in oktober een opleiding om veerkrachtcoach te worden. Vanaf 2021 kan je ook bij mij terecht voor individuele coaching. 

Veel moed met het einde van het schooljaar. Succes aan alle vrijwilligers voor de zomerscholen. En voor wie zich onzeker voelt over wat er gaat komen, ik wens je een groepje collega’s toe die ook in september je reddingsboei zullen zijn.

Lisa

Lees meer

Mijn collega brandde op

30/04/2020

Veerkracht

Mijn collega brandde op

Ik deelde een tijdje geleden een bericht over mijn eigen burn-out van vorig jaar. De reacties die ik daarop kreeg waren hartverwarmend. Vrienden en collega’s van vandaag en vroeger staken me een hart onder de riem. Het is een fijne respons, want zoiets delen is niet gemakkelijk. 

Tegelijk hoorde ik veel mensen zeggen dat het herkenbaar was, dat zij zelf of een collega dit ook meemaakte. Je kan je er behoorlijk machteloos bij voelen. 

Ik schrijf hieronder een viertal suggesties over hoe je een collega die opbrandde kan steunen. Normaals, ik ben (nog) geen expert, ik baseer dit puur op mijn eigen ervaringen. 

1.

In de beginfase van een burn-out is de focus vollenbak zorgen voor jezelf. Je moet professionele hulp krijgen, rusten, in een cocon kruipen en ervoor zorgen dat je functioneert. Je rationele hersenen staan voor even uit. Ik vergat de hele tijd afspraken, slaagde er maar niet in overwogen keuzes te maken en panikeerde wanneer ik niet meteen een oplossing voor dagelijkse problemen vond. Op zo’n moment ben je dus écht nog niet in staat om aan zelfreflectie te doen of tools te zoeken om verval in de toekomst te voorkomen. Vraag je collega er dus zo weinig mogelijk naar. Heb bovendien geduld met fouten die een opgebrande collega maakt. Ik bakte echt niets van mijn administratie omtrent mijn ziekteverlof. Mijn school heeft me meermaals moeten herinneren aan stappen die ik vergat te zetten of documenten die ik naar verkeerde adressen had gestuurd. Nogmaals, mijn rationeel brein werkte even niet meer.

2.

Pas op met ongevraagd advies. Ik kreeg van veel mensen te horen dat ze wel wisten dat ik dit zou krijgen omdat ik te hard werk. Hoe goedbedoeld dat ook is, ik had er weinig aan. Ten eerste omdat je daarmee de verantwoordelijkheid volledig bij de persoon legt die opbrandde. Ik had maar beter moeten rusten. Terwijl we allemaal weten dat stressgerelateerde ziektes een symptoom zijn van een structureel probleem in het onderwijs. En ten tweede omdat burn-out door een amalgaan aan oorzaken komt die voor iedereen anders zijn. Ik ben bijvoorbeeld iemand die ontzettend veel energie krijgt wanneer ik relevant werk lever met een gemotiveerd team en wanneer ik zie dat onze inspanningen effect hebben. Als ik tijdens dat werk dan nog eens zelf bijleer over mezelf en over de wereld, kan ik echt wel wat aan. De combinatie van lesgeven met mijn teamteachers en andere scholen coachen heeft mij ontzettend veel energie gegeven. ‘Werk wat minder!’ is op lange termijn geen goed advies voor mij. Ik moet zelf zoeken naar hoe ik anders kan werken.

3. 

Laat een collega die met een burn-out afwezig is eventjes met rust. Stuur je beste wensen en geef aan dat je altijd klaarstaat voor een babbel, maar dring die niet op. Een burn-out is vaak werkgebonden en als collega maak je deel uit van die plaats waar de stress ontstond. Ik had het zelf heel moeilijk met het feit dat ik mijn collega’s en leerlingen in de steek liet. Weten dat er geen vervanger voor mijn uren gevonden werd en dat zwaarbelaste collega’s mijn werk moesten overnemen, gaven me heel veel kopzorgen. Ik kus mijn twee handjes met mijn geweldige collega’s, die me veel liefde wensten, maar me beschermden van de gevolgen van mijn afwezigheid. ‘We redden het wel!’, hoorde ik vaak. Ik weet niet of dat klopte, maar het hielp mij wel herstellen.

Soms moet een leerkracht na een burn-out beslissen dat hij niet meer terugkeert naar de school. Weet dat dat waarschijnlijk geen gemakkelijke beslissing is. Veel mensen die opbranden doen dat om hun werk hen zo veel kan schelen. Het kan helpen om veel begrip te tonen voor die keuze. Geef gerust aan dat je hen zal missen, maar een collega proberen ompraten omdat hij zo’n topper is, kan een averechtse effect hebben. Ik had veel aan zinnetjes als: ‘Ik ga je missen, maar steun je beslissing!

4. 

Elke burn- of bore out moet een kans zijn voor een school om eruit te leren. Wacht niet op een nieuw welzijns- en zorgbeleid van de school (hoewel die natuurlijk van uiterst groot belang zijn!) maar praat er zelf over in je team. Hoe is het zo ver kunnen komen? Hoe kunnen we beter voor elkaar zorgen? Ik herhaal het nog eens, draag zelf niet bij tot een cultuur waarin het bewonderingswaardig is in een hele carrière nooit ziek te zijn geweest. Want soms is één dagje verlof nemen om tot rust te komen gewoon oké. Zelfs als je leerlingen net dan een toets hebben en je collega ook al ziek is. Applaudisseer niet wanneer een collega aangeeft tot 23 uur rapportcommentaren te hebben geschreven. Spreek een collega aan als hij veel te laat nog een mailtje stuurde. Luister empathisch wanneer je iemand hoort zeggen dat het even niet meer gaat en bewaak samen elkaars grenzen. Die zijn bij iedereen anders

Vandaag gaat het een pak beter met mij, ook al ben ik nog steeds aan het herstellen. Ik weet dat het feit dat ik deze burn-out zo openlijk bespreek nadelig zou kunnen zijn voor mijn zaak. Ik ben toch een coach voor leerkrachten, moet ik dan niet zelf stevig in mijn schoenen staan? Maar het blijft een feit dat een burn-out iedereen van ons kan overkomen. De maanden thuis hebben me ontzettend veel geleerd over grenzen en veerkracht. Mentale gezondheid is nog altijd zo’n taboe, dat ik denk dat het geen kwaad kan wanneer mensen erover getuigen. Als dit potentiële klanten afschrikt, neem ik dat er wel bij.

Veel moed in deze tijden van onzekerheid. De maatschappij verwacht veel van ons. Zorg voor jezelf, zorg voor elkaar.

Lisa

Delen om te vermenigvuldigen

Lees meer

Wanneer de adrenaline wegvloeit

17/04/2020

Veerkracht

Wanneer de adrenaline wegvloeit

Het is eventjes stil geweest bij Dagelijks Leren. Dat komt doordat dat momenteel een eenmanszaak is, mijn persoonlijke ‘kindje’. En wanneer die ene man – vrouw, in mijn geval – geveld wordt door een burn-out, kan je niet anders dan eventjes afstand te nemen. Ik ben momenteel aan het herstellen maar al een pak beter. Ik vind het best spannend dit te delen, omdat psychische problemen in onze maatschappij niet helemaal aanvaard worden. Bovendien toon ik als begeleider en coach een kwetsbare kant van mezelf. Zal ik nog wel au sérieux genomen worden als ik zelf tegen de muur gebotst ben? De reden waarom ik heb beslist dit toch te doen, is omdat ik weet dat stressgerelateerde ziektes als burn- en bore-out heel vaak voorkomen in het onderwijs. Er is een structureel probleem.

Deze week kondigde de Veiligheidsraad een verlenging van de lockdown aan en ook de scholen blijven nog eventjes dicht. Voor sommigen wordt dit een zware periode. Tijdens de eerste weken konden velen door een adrenalinekick prachtige initiatieven opzetten, van de kleuterleraar die dagelijks boekjes voorlas via Skype, tot de directeurs die een gebalanceerd afstandslerenbeleid op poten zette en de Begeleiders zonder Grenzen. Nu die adrenaline wegtrekt, spreekt professor Elke Van Hoof (VUB) van een overbelastingsfase: ‘het gebrek aan voldoende sociaal contact begint zijn tol te eisen, maar vooral het gebrek aan perspectief kan onze mentale gezondheidszorg parten spelen.’ Voor leraars in het bijzonder komen er pittige weken aan. Zullen leerlingen nog gemotiveerd zijn hun taken te maken? Zal de kloof niet groter worden? Zullen leerkrachten niet meer en meer de rol van psycholoog opnemen, op een moment waarop ze zelf niet zo veerkrachtig meer zijn?

Ik wil hier zeker geen doembeeld schetsen. Vele helden vlogen er al in en ook na de paasvakantie zullen we het ene na het andere prachtige initiatief zien. Ik wil wel oproepen om extra hard voor jezelf en voor elkaar te zorgen. Veel van mijn beste vrienden werken in het onderwijs en ik hoorde tijdens de vakantie vaak hetzelfde verhaal: mensen slagen er zo moeilijk in te ontspannen en los te laten. Dat doet een belletje rinkelen bij mij, zo was ik voor mijn burn-out. Zo ben ik ook vandaag als ik niet oplet. 

Voor ik een burn-out kreeg, had ik het gevoel dat ik voortdurend aanstond. Zoals mijn telefoon, die niet alleen een zeer waarschijnlijke oorzaak voor de dagelijkse stress was, maar ook een beeld. Smartphones hebben tientallen functies die de hele dag voortdurend en tegelijk draaien en wanneer hun batterij bijna leeg is, zetten we hen niet uit maar steken we hen in het stopcontact, zodat we ze dag en nacht kunnen gebruiken. Zo voelde ik me. Ik stond aan, zelfs als ik ontspande. 

Ik ben (nog) geen expert in veerkracht en stress. Twee mini-adviesjes wil ik wel geven.

Zorg voor jezelf, maar lees zo weinig mogelijk over de magische oplossingen van zelfzorg. Ja, sporten, vroeg gaan slapen, yoga, mildfulness, minder suikers eten, … kunnen veel problemen voorkomen. Maar vanaf het moment dat het taken op je to-dolijst worden, schiet het zijn doel voorbij. Wie zichzelf op de vingers tikt omdat hij te veel chocolade heeft gegeten en zich daardoor niet aan zijn dieet heeft gehouden, is niet zorgend maar streng voor zichzelf. Als je hele zijn hunkert naar pizza’s eten en Netflix kijken, go for it! 

Zorg voor elkaar. De mythe van de zelfzorg is dat we door onze focus op zelfzorg, onszelf de verantwoordelijkheid ontzeggen voor anderen te zorgen. Draag zelf niet bij tot een cultuur waarin het bewonderingswaardig is de hele vakantie gewerkt te hebben en Smartschool Live vergaderingen te houden tot 23 uur. Spreek collega’s die dat wel doen erop aan. Luister empathisch wanneer je iemand hoort zeggen dat het even niet meer gaat en bewaak samen elkaars grenzen. Die zijn bij iedereen anders.

Heel veel succes aan alle leraars, directeurs, ondersteuners en opvoeders. Jullie zijn helden, zeker als je je cape ook aan de kapstok kan hangen. 

Lisa

Vragen over coronderwijs? Op www.begeleiderszondergrenzen.be wordt je vraag beantwoord en gefacktcheckt door een van de vele experten en begeleiders die zich vrijwillig aanmeldden. Niet aarzelen!

Prof. Elke Van Hoof over psychische problemen tijdens de verlengde lockdown in De Morgen van 14/04/2020, interview door Freek Evers. ‘Wees trots dat je een uurtje bent gaan wandelen’: het zijn banale dingen die vandaag houvast bieden.

Katrijn Van Bouwel voor Charlie Magazine van 22/05/2019. Zelfzorg in gezeik.

Delen om te vermenigvuldigen

Lees meer